Medisch: Behandeling

Behandeling

Afhankelijk van de diagnose, de ernst van de ziekte en de problemen, wordt een behandeling ingesteld. Deze omvat voedingsmaatregelen, medicijnen en eventuele operaties.
De behandeling zal niet voor elk kind hetzelfde zijn maar in de meeste ziekenhuizen wordt de volgende richtlijnen nagestreefd.

Algemene behandeling bij de ziekte van Crohn

Inductietherapie krijg je om de ontstekingen tot rust te brengen. Hiervoor krijg je eerst 6 à 8 weken sondevoeding. Als dat te weinig effect heeft, kan prednison met worden gestart.
Door een onderhoudstherapie wordt de ziekte rustig gehouden. Dit is niet bij iedereen nodig maar volgt na de inductietherapie. Als de ziekte te ernstig is wordt soms eerder gestart met de volgende medicatie:
  • azathioprine (Imuran)
  • methotrexaat
  • bij onvoldoende effect kan Infliximab (Remicade) overwogen worden.
Als deze medicijnen niet voldoende effect hebben, dan kan een operatie overwogen worden.

Algemene behandeling bij colitis ulcerosa

Therapie:
  • mesalazine, als pillen en klysma’s. Wordt voor zowel inductietherapie als onderhoudstherapie gebruikt.
  • bij onvoldoende effect wordt prednison gestart.
  • als deze medicijnen niet voldoende effect hebben, dan kan azathioprine, cyclosporine of een operatie overwogen worden.
Sondevoeding heeft bij colitis ulcerosa geen centrale plek in de behandeling, zoals bij de ziekte van Crohn wel het geval is en wordt alleen gestart als de voedingstoestand slecht is.

Voeding

Extra aandacht voor de voeding wordt vaak als aanvulling op de medicijnen gezien. Een optimale inname van energie en eiwit en een goede voedingstoestand zijn heel belangrijk en kunnen ervoor zorgen dat de ziekte rustig blijft. Goede voeding heeft ook een positief effect op je groei.
Goed en gezond eten is belangrijk. Omdat je darmwand door de ontstekingen is beschadigd, kan deze minder voedingsstoffen en vocht opnemen. Soms kun je last krijgen van bepaalde voedingsmiddelen, doordat je darmen ontstoken zijn. Dan kun je daar rekening mee houden. Soms als je darmwand op veel plaatsen ontstoken is, kan ervoor worden gekozen om de darmen een tijdje volledige rust te gunnen zodat ze zich kunnen herstellen. Dan krijg je voeding via een infuus in je bloedbaan.

Voeding-vervolg

Wanneer je erg vermagert doordat je geen trek hebt of toch niet voldoende binnenkrijgt om optimaal gevoed te zijn, kun je ook sondevoeding krijgen. Sondevoeding is vloeibare voeding, die alle bouwstoffen bevat en die je kan drinken of via een slangetje door je neus direct in je maag krijgt. Sondevoeding kan zowel overdag als ’s nachts toegediend worden. Als je langere tijd sondevoeding krijgt, kun je een PEG-sonde krijgen. Dit is een sonde waarbij het slangetje operatief via de buitenkant in je maag wordt ingebracht en eindigt in je dunne darm.

Vloeibare voeding

Ook is de vloeibare (sonde)voeding een belangrijk onderdeel in de behandeling van de ziekte van Crohn. Langdurig gebruik, 6 à 8 weken, van alleen sondevoeding en verder niets anders blijkt een positief effect te hebben op de ontstekingen. Het brengt de ontstekingen tot rust. Het woord sondevoeding geeft eigenlijk al aan dat het vloeibare voeding is die door een slangetje, een sonde gegeven kan worden. Maar steeds vaker word je de keuze gelaten of je de vloeibare voeding zelf wil drinken of dat het gebruik van een sonde voor jou het beste zal zijn. Het woord sondevoeding is daardoor niet altijd correct om te gebruiken, woorden als vloeibare voeding of astronautenvoeding worden ook wel voor gebruikt.
Na die periode wordt de sondevoeding afgebouwd en kan langzaam gestart worden met eten van gewone voeding, deze overgang duurt enkele weken (gemiddeld 4 weken).

Operaties

Chirurgische behandeling is een belangrijk onderdeel naast de medicijnen en de voedingsmaatregelen. Een operatie is niet altijd een laatste redmiddel. Er kan ook voor een operatie gekozen worden omdat daarmee de beste resultaten verwacht worden voor de ziekte en je conditie in zijn geheel.
Bij colitis ulcerosa kan een operatie nodig zijn waarbij, vrijwel altijd, de gehele dikke darm verwijderd wordt. Dit is een grote chirurgische ingreep met behoorlijke gevolgen. Bij een gehele verwijdering van de dikke darm kan de ziekte ‘genezen’ omdat de ontstekingen alleen in de dikke darm kunnen voorkomen. Medicatie is dan veelal ook niet meer nodig.
Bij de ziekte van Crohn, die je gehele maagdarmkanaal kan aantasten, is een operatie nooit de oplossing van de ziekte. Er zijn dan ook meerdere chirurgische opties mogelijk.

Er kan bijvoorbeeld alleen dat stukje van het darmkanaal weggehaald worden dat voor problemen zorgt. En bij Crohn kunnen fistels ook een noodzaak zijn tot operatie. Tegenwoordig worden operaties ook vaak door middel van een laparoscopie uitgevoerd. Onder narcose wordt er een sneetje gemaakt in onderste rand van de navel. Hierin wordt met een naald koolzuurgas in de buikholte geblazen. Daarna wordt de naald eruit gehaald en wordt een opening gemaakt in de buikholte via het sneetje. Hierdoor gaat een endoscoop waarmee de buikholte bekeken kan worden. Eventueel worden er nog meer openingen gemaakt waardoor instrumenten (zuigers, tangen, scharen, etc) heen kunnen.
Bij kinderen en jongeren die in de groei zijn, is het belangrijk om ontstekingen zo snel mogelijk onder controle te krijgen en de voedingstoestand zo optimaal mogelijk te houden.

Een belangrijk gevolg van het verwijderen van een groot deel van de dunne darm kan het “korte darm syndroom” zijn. Hier is sprake van als voedingsstoffen niet goed worden opgenomen en er een groeivertraging bestaat door een te korte dunne darm, bijvoorbeeld ten gevolge van een operatie. Door het missen van bepaalde delen van de dunne darm, en daarmee zijn absorberende werking, passeren de voedingsstoffen zonder dat ze worden opgenomen. Hierdoor ontstaan groeistoornissen en wordt het evenwicht in de stofwisseling verstoord. Daarnaast bestaat er vaak veelvuldige en dunne ontlasting, oftewel diarree.

Medicijnen

De medicijnen die gebruikt worden bij IBD zijn onder te verdelen in vier groepen:

Sommige medicijnen richten zich op het terugdringen en genezen van de al aanwezige ontstekingen, andere richten zich op het afweersysteem zelf in een poging het ontstaan van de ontstekingen te voorkomen. De ernst van je ziekte bepaalt de keuze voor het soort medicatie.
De hoeveelheid medicijnen kan wisselend zijn en afhangen van de fase waarin je zit (exacerbatie of remissie).

Mesalazine

Mesalazine(ook wel 5-ASA genoemd) heeft een positief effect op de darmwand als deze ontstoken is. Bij gebruik moet je ook foliumzuur slikken, omdat de normale opname hiervan vanuit de voeding geremd wordt. Dit medicijn kun je zowel via je mond (oraal) als rectaal innemen. Voor rectale toediening kan gekozen worden als er bijvoorbeeld in het laatste deel van de darm veel of hardnekkige ontstekingen zijn. Rectale toediening vindt plaats door middel van een klysma, waarbij vloeistof in de darmen wordt gebracht via de anus. Een klysma bestaat uit een slang die in de anus wordt ingebracht, met daaraan vast een (knijp)zak en/of een installatie die het inbrengen van de vloeistof controleert. Klysma’s zijn niet echt fijn om te gebruiken. Het voordeel van een klysma is wel dat je minder last hebt van bijwerkingen.

Corticosteroïden

De groep corticosteroïden bestaat uit zeer goed werkzame medicijnen die bij IBD gebruikt kunnen worden. Prednison is een veel gebruikt medicijn binnen deze groep en werkt in op je hele lichaam. Prednison kan de symptomen goed onder controle krijgen, maar heeft ook veel nare bijwerkingen, waarvan we er enkele zullen noemen. Een bekende bijwerking is bolle wangen, ook wel een ‘moon-face’ genoemd. Je kunt ook meer honger krijgen en daardoor dikker worden. Door prednisongebruik heb je meer kans op jeugdpuistjes. Ook kunnen stemmingen, zoals somberheid of blijdschap, versterkt worden. Verder heb je op lange termijn kans op botontkalking. Hierdoor worden je botten zwakker en is de kans op een botbreuk groter. Je kunt hier gelukkig wel wat aan doen, namelijk veel bewegen. Bij langdurig gebruik van prednison krijg je daarom meestal ook kalktabletten en vitamine D voorgeschreven.

Corticosteroïden spelen een belangrijke rol bij je afweer. Het acuut stoppen van prednison kan leiden tot levensgevaarlijke situaties doordat je lichaam zich dan niet kan verdedigen tegen nieuwe of al bestaande infecties en ontstekingen. De vervelende bijwerkingen van prednison nemen af als je ermee bent gestopt. Maar je mag nooit zomaar stoppen met prednison. Prednison remt de natuurlijke aanmaak van corticosteroïden door je lichaam zelf. Je lichaam moet wel eerst de kans kunnen krijgen om bij het afbouwen van prednison zelf de corticosteroïden weer te gaan maken.
Een ander corticosteroïd is budesonide, dit werkt lokaal, dus op een bepaalde plek in je lichaam. De medicijnen in deze groep kun je zowel oraal als rectaal innemen.

Antibiotica

Voor antibiotica kan gekozen worden als sprake is van abces- en/of fistelvorming als gevolg van de ziekte van Crohn.

Immunosuppressiva en immunomodulerende medicatie

Tot de groep immuunsuppressiva en immuunmodulerende medicatie behoort azathioprine. Immuunsuppressief en immuunmodulerend houdt in dat het je afweersysteem remt en beïnvloedt . En hiermee dus ook de ontstekingsreacties waarvan je last hebt bij IBD. Het wordt meestal gebruikt als onderhoudsbehandeling en is na ongeveer 1,5 tot 3 maanden pas volledig werkzaam. Ook deze medicatie kan bijwerkingen geven maar wordt meestal wel goed verdragen. Je bloed moet regelmatig gecontroleerd worden om de leverfuncties en het aantal bloedcellen te kunnen volgen.
Ciclosporine, een immuunsuppressivum, kan tot de behandeling behoren als je ernstige actieve colitis ulcerosa hebt. Het medicijn heeft veel bijwerkingen, zoals allergische reacties en veranderingen in de werking van de lever en de nieren.
Methotrexaat heeft als immuunmodulator een plaats binnen de onderhoudsbehandeling van de ziekte van Crohn. Het gaat de vorming van ontstekingen tegen. Bij het gebruik van dit medicijn moet ook foliumzuur geslikt worden om zo enkele bijwerkingen tegen te gaan. Ook dit medicijn heeft veel bijwerkingen; bijvoorbeeld misselijkheid en braken maar ook het verminderd aanmaken van bloedcellen, zoals de witte bloedcellen en bloedplaatjes.
Een andere immuunmodulator die tot de behandeling van ernstig actieve Crohn kan behoren, is infliximab. Het medicijn wordt toegediend via een infuus zodat het direct in je bloed komt. Ook dit medicijn heeft vele bijwerkingen, waaronder allergische reacties op het inlopen van het medicijn via het infuus. Voordat gestart kan worden met het medicijn moet je zeker weten dat je geen onderliggende infectie hebt.
Als je IBD hebt, zul je dus heel wat medicijnen moeten gebruiken. Dit kost tijd en doorzettingsvermogen, maar je helpt je lichaam er wel mee. Laat je goed voorlichten door de kinderarts, verpleegkundige en huisarts en lees de bijsluiter.

Medische informatie