Medisch: Hoe ontstaan je nieren?

In dit hoofdstuk laten we zien hoe de nieren, de blaas en urinewegen zich ontwikkelen in een menselijk embryo en welke afwijkingen kunnen ontstaan. We weten steeds beter welke genen daarbij een rol spelen en in welke ontwikkelingsfase aangeboren afwijkingen kunnen ontstaan. Eén van de vier afwijkingen die bij zwangerschapsecho’s worden gevonden, heeft te maken met de nieren of urinewegen. Aangeboren afwijkingen in het urinestelsel zijn de oorzaak van nierinsufficiëntie in bijna de helft van de kinderen bij wie dit ontstaat. Dankzij die echo’s weten we vaak voor de geboorte al of er iets mis is met de nieren, en kunnen we na de geboorte beginnen met de behandeling.

1.2.1 Normale embryonale ontwikkeling

De ontwikkeling van je nieren en ureters verloopt in drie opeenvolgende fasen. In de eerste en de tweede fase ontstaan de voorlopers van je nieren. In het derde stadium krijgen ze hun definitieve vorm.
Fase 1: pronefros (voorlopernieren)
Fase 2: mesonefros (oernieren)
Fase 3: metanefros (definitieve nieren)..

Fase 1: voorlopernieren (pronefros)
In de eerste fase wordt de pronefros gevormd, een voorloper van de nieren die na een week weer verdwijnt. De zwangerschap is iets meer dan twintig dagen oud en het embryo is opgebouwd uit drie kiemlagen; ectoderm, mesoderm en endoderm. De pronefros, die ontstaat uit het mesoderm, bestaat uit twee kleine, symmetrische buizen, de ductus pronefricus, waar aan de zijkant pronefrische tubuli uitgroeien. De ductus pronefricus mondt uit in de cloaca, wat later de blaas zal worden.

Fase 2: oernier (mesonefros)
De ductus pronefricus groeit uit in de mesonefros en de pronefros verdwijnt. De mesonefros bestaat uit glomeruli en mesonefrische tubuli. De mesonefrische tubuli komen uit in de ductus mesonefricus, die ook de buis van Wolff wordt genoemd. De mesonefros verdwijnt aan het eind van de derde maand van de zwangerschap. Bij jongens ontstaan uit de tubuli de zaadleiders (efferente ductuli van de testes). Bij meisjes verdwijnt de ductus mesonefricus helemaal.

De mesonefros bestaat uit twee delen die eruitzien als kleine nieren. Het bloed dat er doorheen loopt wordt gefilterd en laat zo het eerste begin van de nierfunctie zien.

Fase 3: definitieve nier (metanefros)
De metanefros ontwikkelt zich vanaf de vierde week van de zwangerschap, en werkt vanaf de negende week. Belangrijk voor de uiteindelijke ontwikkeling van je nieren zijn:

1 de twee ureterknoppen die vanuit de cloaca naar boven groeien. Ze vormen je ureter, pelvis renalis, calices en je verzamelbuisjes.

2 de mesodermcellen waaruit de nefronen ontstaan. Nefronen zijn microscopisch kleine eenheden die bloed filteren en urine produceren. Elke nier bevat ongeveer een miljoen nefronen.

Nefronen ontstaan aan de schorskant van je nier. De top van je ureterknop stuurt een signaal (door een stofje) naar je groeiende nier waardoor nieuwe nefronen ontstaan. Hoeveel dat er zijn, hangt af van het aantal vertakkingen aan de top van je ureterknop.

1.2.2 Functie van de nieren in een embryo

Voor de geboorte zorgen je nieren nog niet voor de uitscheiding van schadelijke stoffen of de productie van hormonen. De metanefros kan wel al urine produceren maar het zuiveren van bloed gebeurt nog door de placenta.

1.2.3 Positie van de nieren

De eerste weken zitten je nieren nog op een lagere plek dan waar ze uiteindelijke terechtkomen. Ze krijgen het bloed dan via aftakkingen van de aorta in het bekken, maar als ze op hun nieuwe plek zijn aangekomen, worden er nieuwe, hogere aftakkingen gemaakt.
nieren1b

Pop-up animatie. Hoe ontstaan je nieren?

Medische informatie